ਚਾਰ ਗਤੀਆਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ ਪਾਉ ਮੁਕਤੀ

ਜੈਨ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੀਵ ਦੀ 84 ਲੱਖ ਯੂਨੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ. ਜੀਵ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਓਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹਨਾਂ 84 ਲੱਖ ਯੂਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਹੀ 84 ਲੱਖ ਯੂਨੀਆਂ 4 ਗਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ. ਇਹ ਚਾਰ ਗਤੀਆਂ ਨਿਮਨ ਹਨ :- (1) ਨਰਕ ਗਤੀ : ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਆਪਣੇ ਬੁਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜੀਵ ਨਰਕ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦੇ ਥੱਲੇ ਸੱਤ ਨਰਕ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਘਨਘੋਰ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਝਲਕ ਛਹਢਾਲਾ ਨਾਮਕ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ. 'ਮੇਰੂ ਸਮਾਨ ਲੋਹ ਗਲ ਜਾਏ ਐਸੀ ਸ਼ੀਤ ਉਸ਼ਣਤਾ ਥਾਏ.' ਅਰਥਾਤ ਸੁਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਦੇ ਸਮਾਨ ਲੋਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ ਵੀ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਸ਼ੀਤ ਅਤੇ ਉਸ਼ਣਤਾ (ਗਰਮੀ) ਵਿੱਚ ਗਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 'ਸਿੰਧੂ ਨੀਰ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾ ਜਾਏ ਤੋ ਪਣ ਇੱਕ ਨਾ ਬੂੰਦ ਲਹਾਏ' ਅਰਥਾਤ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਜਲ ਪੀਣ ਵਰਗੀ ਪਿਆਸ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇੱਕ ਬੂੰਦ ਵੀ ਨਸੀਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ. ਅਜਿਹੇ ਨਰਕੀ ਕਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ. (2) ਤਿਰਯੰਚ ਗਤੀ : ਜੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਦੂਸਰੀ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਹ ਹੈ ਤਿਰਯੰਚ ਗਤੀ. ਜਿਆਦਾ ਆਰੰਭ ਪਰਿਗ੍ਰਹ, ਚਾਰ ਕਸ਼ਾਏ ਅਰਥਾਤ ਕਰੋਧ, ਮਾਨ, ਮਾਇਆ, ਲੋਭ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪਾਪਾਂ ਅਰਥਾਤ ਹਿੰਸਾ, ਝੂਠ, ਚੋਰੀ, ਕੁਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਪਰਿਗ੍ਰਹ ਵਿੱਚ ਨਿਮਗਨ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਤਿਰਯੰਚ ਗਤੀ ਅਰਥਾਤ ਬਨਸਪਤੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਗਾਂ, ਮੱਝ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜਾ, ਪੰਛੀ ਆਦਿ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਤਿਰਯੰਚ ਗਤੀ ਦੇ ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਅਜਿਹੇ ਹਨ - " ਛੇਦਨ ਭੇਦਨ, ਭੁੱਖ ਪਿਆਸ, ਭਾਰਵਹਨ ਹਿਮ ਆਤਪ ਤ੍ਰਾਸ. ਵਧ, ਬੰਧਨ ਆਦਿਕ ਦੁੱਖ, ਕੋਟੀ ਜੀਭ ਤੇ ਜਾਤ ਨ ਭਨੇ. " (3) ਮਨੁੱਖ ਗਤੀ : ਤੀਸਰੀ ਗਤੀ ਮਨੁੱਖ ਗਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਜੋ ਜੀਭ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਨਿਰੰਤਰ ਧਰਮ- ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਵਤੀਤ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਉਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਮੋਤੀ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਦੁਰਲਭ ਹੈ, ਉਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਹ ਮਾਨਵ ਜੀਵਨ ਵੀ ਮਹਾਦੁਰਲਭ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਲਈ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਤਰਸਦੇ ਹਨ. (4) ਦੇਵ ਗਤੀ : ਚੌਥੀ ਗਤੀ ਦੇਵ ਗਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਇਸ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦੇ ਉੱਪਰ 16 ਸਵਰਗ ਹਨ. ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਸਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਜਾਂ ਅਧਿਕ ਉਮਰ ਪ੍ਰਮਾਣ ਲਈ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਉਣਾ ਅਤਿਅੰਤ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ. ਨਿਰੰਤਰ ਨਿਰ ਸਵਾਰਥ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸਵਹਿਤ ਅਤੇ ਪਰਹਿਤ ਸਾਧਨ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਹੀ ਦੇਵ ਗਤੀ ਦੀ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਪਰੋਕਤ ਚਾਰਾਂ ਗਤੀਆਂ ਨਾਲ ਅਰਥਾਤ 84 ਲੱਖ ਯੂਨੀਆਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ ਹੀ ਜੀਵ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ. ਇਸ ਲਈ ਮਾਨਵ ਨੂੰ ਇਸ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਪ ਕਾਰਜਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿ ਕੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਦਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੇਵਗਤੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਅਗਲਾ ਜਨਮ ਹੋਵੇ, ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਜ ਕਰਕੇ ਮਾਨਵ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਾਰਥਿਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ.