ਫ਼ਖਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ ਕੁੜੀਆਂ

ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਣਾ ਇੱਕ ਗੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ 'ਮੁੰਡਾ' ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਹੀ ਜੋਰ ਦੇਣਾ ਦੂਜੀ ਗੱਲ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ ਕਿਤੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੇ ਹੋ ਕਿ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮੁੰਡਾ ਹੋਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ? ਉਹ ਦੋ ਬੱਚੀਆਂ ਸਨ। ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਲਗਭਗ 9-10 ਸਾਲ ਦੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਜਾਊਂਗਾ, ਫਿਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰੂੰਗਾ' ਆਦਿ। ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕੁਝ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਇਸ ਲੜਕਪਨ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਇਸ ਤੇ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿਵਾਦ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਮਝਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਉੱਥੋਂ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਵਿਚਾਰ ਉੱਠਿਆ ਕਿ ਕੀ ਕੁੜੀ ਹੋਣਾ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੋਧ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ? ਜੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਲਈ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਸ ਗੱਲਬਾਤ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਘਟਨਾ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਾਈ। ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹੂ ਤੋਂ ਇੰਦੌਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਟਾਈਮ ਪੁੱਛਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੀਆਂ। ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਲਿਆ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਮੁੰਡਾ ਮੰਨ ਕੇ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੱਚੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਲੜਕੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੇ ਕੁਝ ਅਧਿਕ ਬੋਲਦੇ ਪਰ ਗੱਲਬਾਤ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਗੱਲ ਉੱਥੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਈ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਅਜਿਹੇ ਸਨ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਬਾਅਦ ਵੀ ਦਿਮਾਗ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਤੇ ਸਾਡਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੁੜੀ ਨਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾਉਣਾ ਜਾਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਨਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾਉਣਾ? ਆਪਣੇ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਸ ਸੱਜਨ ਮਤਲਬ ਸ਼ਾਇਦ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਣ ਦਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, 'ਠੀਕ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ'। ਪਰ ਕੀ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਲ੍ਹ ਉਸਦੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ ਕਿ ਅਧਿਕ ਸਨਮਾਨ ਜਾਂ ਪਿਆਰ ਦੇ ਲਈ 'ਮੁੰਡਾ' ਬਣਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ?ਕੋਈ ਹੈਰਾਨਗੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਹੋਰ ਬੱਚੀਆਂ ਆਪਣੇ ਘਰਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਦ ਕਰਨ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਮੁੰਡਾ ਹੈ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਾਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਆਪਣੀ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਰੱਖਦੇ ਹੋਣਗੇ ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਉਸਦੇ ਲੜਕੀ ਹੋਣ ਨੂੰ ਹੀ ਨਕਾਰ ਕੇ ਉਸਦੇ 'ਕੰਨਿਆਪਨ' ਨੂੰ ਤਾਂ ਹੇਠਲੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਪਰਿਣਾਮਸਵਰੂਪ ਸ਼ਾਇਦ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਤੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਲੱਗੇ ਕਿ ਅੱਜ ਤੱਕ ਉਹ ਜੋ ਪਿਆਰ ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਪਾਉਂਦੀ ਰਹੀ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਕਿਸੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਸੀ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਜਿਆਦਾ ਪਿਆਰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਲੋਕ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਏਨੀ ਸਾਹਸੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਲੜਕਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਇਹ ਕਹਿ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਚੂੜੀਆਂ ਪਾ ਲੈਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ'। ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ, ਸਰੋਜਿਨੀ ਨਾਇਡੂ, ਇੰਦਰਾ ਜੀ ਜਿਹੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਨੇ ਨਾਮ ਕਮਾਇਆ ਹੈ, ਅੱਜ ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਜਿੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸਾਹਸਿਕ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਤਾਪੂਰਨ ਕਾਰਜਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਣ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਲਿੰਗ ਭੇਦ ਦੇ ਆਧਾਰ ਦੇ ਗੁਣ-ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪੈਹਰਵੀਕਰਨ ਕਿੰਨੀ ਤਰਕਹੀਨ ਗੱਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕੰਨਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਈਏ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਹੀ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਉਹ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਨਿਰਮਿਤ ਕਰੀਏ ਕਿ ਉਹ ਖੁਦ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਕਹੇ, 'ਹਾਂ, ਮੈਂ ਲੜਕੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਬਰਾਬਰ ਲਾਡਲੀ ਹਾਂ।' ਅਸੀਂ ਲੜਕਾ-ਲੜਕੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਏਨਾ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਰਵੱਈਆ ਅਪਣਾਈਏ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗੇ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਜਾਂ ਕੁੜੀ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੰਡਿਆਂ ਜਿਹੇ ਨਾਮ ਤੇ ਸੰਬੋਧਨ ਦੇ ਕੇ ਭਰਮਾਉਣ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਗੌਰਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਵਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਮੁੰਦੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਉਸਦੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਵੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਕੁੜੀਆਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੁੰਡਾ ਹੀ ਮੰਨਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਮਤਲਬ ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰੇਗੀ? ਜਦੋਂ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛੇਗੀ ਕਿ ਕੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੰਡਾ ਬਣਾਏ ਬਗੈਰ ਇਹ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਜਵਾਬ ਹੋਵੇਗਾ? ਕੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦਾ ਗਰੁੱਪ ਸਹਿਜ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਵਿਕਾਰ ਕਰੇਗਾ? ਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਜਾਂ ਆਫਿਸ਼ਿਅਲ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ 'ਮੇਲ' ਜਾਂ 'ਫੀਮੇਲ' ਦਰਸਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਦੂਹਰੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ? ਕਿਉਂ ਨਾ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਤਾਈਏ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਾਸਵਿਕਤਾ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਵਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨ ਲਈ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਟੀਬੱਧ ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਪਣੀ ਹੋਰ ਸੰਤਾਨਾਂ ਦੇ, ਫਿਰ ਚਾਹੇ ਉਹ ਬੇਟਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬੇਟੀ।