ਭਾਰਤ 'ਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬੱਜਟ ਵੈਬ ਦੁਨੀਆ

ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ 'ਚ ਬੱਜਟ-ਉੱਨਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਲਾਰਡ ਕੇਨਿੰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਜੋ 1856-62 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਰਹੇ.1857 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਬਾਅਦ 1859 'ਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਕ ਵਿੱਤ ਮਾਹਿਰ ਜੇਮਜ਼ ਵਿਲਸਨ ਨੂੰ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰਣੀ ਦਾ ਵਿੱਤੀ ਮੈਂਬਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ. ਜੇਮਜ਼ ਵਿਲਸਨ ਨੇ 18 ਫ਼ਰਵਰੀ 1860 ਨੂੰ ਵਾਇਸਤਾਏ ਦੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ 'ਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬੱਜਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ.ਉਨ੍ਹ ਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਿੱਤਮੰਤਰੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦ ਆ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਣ 'ਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਥਿੱਤੀ ਦਾ ਸਾਰਗਰਭਿੱਤ ਮਾਹਿਰ ਅਤੇ ਸਰਵੇਖਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ,ਇਸ ਲਈ ਜੇਮਜ਼ ਵਿਲਸਨ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਬੱਜਟ ਉੱਨਤੀ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ. 1860 ਦੇ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਹੀ ਹਰ ਸਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਥਿੱਤੀ ਦਾ ਵਿਵਰਣ ਪ੍ਰਸਤੁੱਤਿ ਕਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬੱਜਟ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ 'ਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ,ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਗੁਲਾਮ ਸੀ,ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਬੱਜਟ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹਿਸ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ.ਸੰਨ 1947 'ਚ ਦੇਸ਼ ਅਜ਼ਾਦ ਹੋਇਆ.ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬੱਜਟ 'ਤੇ ਸੰਤੁਲਨ ਦੇ ਪੂਰਣ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ. ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1920 ਤੱਕ ਸੰਘੀ ਸਤਰ 'ਤੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਬੱਜਟ ਬਣਦਾ ਸੀ.1921 'ਚ ਸਮਾਨ ਬੱਜਟ ਤੋਂ ਰੇਲ ਬੱਜਟ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ.ਤਦ ਤੋਂ ਭਾਰਤ 'ਚ ਸੰਘੀ ਸਤਰ 'ਤੇ ਦੋ ਬੱਜਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ-ਸਮਾਨ ਬੱਜਟ ਅਤੇ ਰੇਲ ਬੱਜਟ.ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਭਾਰਤੀ ਸੰਘ ਦੀਆਂ ਹਰੇਕ ਇਕਾਈਆਂ (ਰਾਜਾਂ) ਦਾ ਅਪਣਾ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਬੱਜਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.