ਤੀਸਰੀ ਲੜਕੀ

ਮੈਂ ਕਾਲਜ ਅਜੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ. ਸਰਲਾ ਦੀਦੀ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਸੀ. ਸਾਰੀਆਂ ਅਧਿਆਪਕਾਵਾਂ ਦੀ ਦੁਲਾਰੀ , ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਸਰਲਾ ਦੀਦੀ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਮਨਮੋਹਣਾ ਸੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ.ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਹੀ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਸੀ. ਉਹ ਛੁੱਟੀਆਂ ਬਹੁਤ ਲੈਂਦੀ ਸੀ. ਨਾ ਘਰ, ਨਾ ਬਾਰ, ਨਾ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਝੰਝਟ, ਨਾ ਪਤੀ ਦੇ ਨਖਰੇ, ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਰ ਏਨੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਕਿਉਂ ਪੈਂਦੀ ਹੈ? ਪਰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੁੱਢੀ ਮਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ. ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਛੁੱਟੀਆਂ ਲੈਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ. ਇਹ ਜਾਨਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲਈ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਵੱਧ ਗਈ ਸੀ. ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤਾਂ ਖੈਰ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਉਂਗਲੀਆਂ ਤੇ ਗਿਣ ਲਉ, ਏਨੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅੱਜ ਕਲ. ਕੁਝ ਗੱਲਬਾਤ ਵਧੀ , ਤਾਂ ਮੈਂ ਪੁੱਛ ਹੀ ਲਿਆ-'ਕੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਸਰਲਾ ਦੀਦੀ ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੂੰ?' 'ਕੋਈ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਬੁਢਾਪਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਰੋਗ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੀ.' 'ਕਿੰਨੇ ਸਾਲ ਦੀ ਹੈ ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਂ?' ਮੈਂ ਵੈਸੇ ਹੀ ਪੁੱਛਿਆ. 'ਨਹੀਂ, ਉਮਰ ਤਾਂ ਕੋਈ ਜਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ. 70-75 ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ. ਪਰ ਉਮਰ ਦੀ ਮਿਹਨਤ , ਏਨੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਦੇ-ਕਰਦੇ ਜਿਵੇਂ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਥੱਕ ਗਈ ਹੈ. ਫਿਰ ਦੋ ਵਾਰ ਪੈਰਾਲਿਸਿਸ ਦਾ ਹਲਕਾ ਅਟੈਕ ਵੀ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤਾਂ ਬਸ ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਹੀ ਪੈ ਗਈ ਹੈ.ਸਮਝੋ, ਤਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਨ ਤੋਂ ਵੀ ਹਾਰਣ ਲੱਗੀ ਹੈ.' ਫਿਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਕੁਝ ਜਲਦੀ ਛੁੱਟ ਗਏ. ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈ. ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਘਰ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਵਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ. ਇੱਕ ਹਵਾਦਾਰ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਸਾਫ-ਸੁਥਰੇ ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਮਾਂ ਪਈ ਹੋਈ ਸੀ. ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਟੇਬਲ ਤੇ ਜਰੂਰਤ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਪਾਣੀ, ਦਵਾਈਆਂ.... 'ਤੂੰ ਬੈਠ ਸੀਮਾ'. ਕੋਲ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਕੁਰਸੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਦੀਦੀ ਅੰਦਰ ਚਲੀ ਗਈ. ਆਈ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਖਾਣੇ ਦੀ ਥਾਲੀ ਸੀ. 'ਸੀਮਾ ਮੈਂ ਜਰਾ ਮਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਖੁਆ ਆਉਂਦੀ ਹੈ. ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੱਥ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ. ਦਿਨ ਭਰ ਲਈ ਨੌਕਰਾਣੀ ਵੀ ਰੱਖੀ ਹੈ, ਪਰ ਖਾਣਾ ਬਸ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਖਾਂਦੀ ਹੈ.' ਮਾਂ ਦਾ ਸਿਰਹਾਣਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਉੱਚਾ ਕਰ ਕੇ, ਚਮਚੇ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਰਲਾ ਦੀਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਖੁਆ ਰਹੀ ਸੀ. ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਹਲਕੀ ਜਿਹੀ ਮੁਸਕਾਨ ਸੀ. ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮਾਂ ਹੈ ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੋਈ ਛੋਟਾ ਬੱਚਾ ਹੈ. ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ , ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੰਝੂ ਨਿੱਕਲ ਰਹੇ ਸੀ. ਸਰਲਾ ਦੀਦੀ ਕੋਲ ਰੱਖੇ ਰੁਮਾਲ ਨਾਲ ਕਦੇ ਮਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂ ਪੂੰਝਦੀ, ਕਦੇ ਨੈਪਕਿਨ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੂੰਹ. 'ਮਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਇਹੀ ਗੱਲ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਰੋਣ ਕਿਉਂ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ? ਕੀ ਤਕਲੀਫ ਹੈ, ਦੱਸ. ਕੁਝ ਦੁੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣਾ ਹੈ?' ਮਾਂ ਨੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ. ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਲਾ ਦੀਦੀ ਵੀ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਮਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਦਾ ਰਾਜ, ਪਰ ਐਵੇਂ ਹੀ ਪੁੱਛ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਮਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਵੀ ਹਰ ਵਾਰ ਇਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ. ਮਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਖੁਆ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਪਾ ਕੇ , ਉੱਤੇ ਚਾਦਰ ਦੇ ਕੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਚਾਹ ਦੇ ਕੱਪ ਲੈ ਕੇ ਬਾਹਰ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ. 'ਹੁਣ ਇੱਕ-ਦੋ ਘੰਟੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੌਂ ਜਾਏਗੀ. ਰਾਤ ਨੂੰ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ'. ਕਹਿੰਦੇ-ਕਹਿੰਦੇ ਦੀਦੀ ਜਿਵੇਂ ਫਿਰ ਮਾਂ ਦੇ ਖਿਆਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਅ ਗਈ. 'ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਕੀ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਸਰਲਾ ਦੀਦੀ?' 'ਹੈ ਨਾ, ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਕਦੇ-ਕਦੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਹਨ. ਵੱਡਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ. ਦੂਸਰੇ ਨੰਬਰ ਦੀ ਦੀਦੀ ਤਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੈ. ਉਹ ਤਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਕਿਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ. ਸਾਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਤਾਜੀ ਦੇ ਮਰਨ ਤੇ ਆਈ ਸੀ, ਹੁਣ ਸ਼ਾਇਦ....'