ਗੋਪਾਲਚਲ ਤੋਂ 100 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਗਵਾਲੀਅਰ ਕਿਲ੍ਹਾ। 15 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਮਾਨਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦਸ ਫੁੱਟ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਬਿੱਘਾ ਜਮੀਨ ਤੇ ਪੂਰਾ ਖੇਤਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਦਮ ਰੱਖਦੇ ਹੀ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਮੰਦਿਰ, ਛੇ ਮਹਿਲ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਵਾਲੀਅਰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦਾ ਘਰ ਗਵਾਲੀਅਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਸਮਾਰਕਾਂ, ਕਿਲ੍ਹੇ, ਭਵਨ, ਮਹਿਲਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ ਹਨ। ਰਾਜਿਆਂ, ਕਵੀਆ, ਯੋਧਾਵਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਗਵਾਲੀਅਰ ਹੁਣ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੋਮਰ, ਮੁਗਲ ਅਤੇ ਮਰਾਠਾ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੰਦਿਰ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਮੰਦਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਜਾਰਾਂ ਭਗਤ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤੇਲੀ ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਨੌਂਵੀ ਸਦੀ ਦੇ ਦ੍ਰਵਿੜ ਵਾਸਤੁਸ਼ਿਲਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸਮਾਰਕ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਗਵਾਲੀਅਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮਹਿਲ ਸਥਿਤ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਰਨ ਮਹਿਲ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਮਹਿਲ, ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਮੰਦਿਰ ਅਤੇ ਗੁਰਜਰੀ ਮਹਿਲ ਆਦਿ। ਗਵਾਲੀਅਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਹੈ- ਜੈ ਵਿਲਾਸ ਮਹਿਲ ਅਤੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ : ਗਵਾਲੀਅਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸੰਨ 1809 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਜੈ ਵਿਲਾਸ ਮਹਿਲ ਵਰਗਾ ਖੂਬਸੂਰਤ ਮਹਿਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਥੇ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਦੇ 35 ਕਮਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਖੂਬਸੂਰਤ ਚੀਜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਜੇ ਹੋਏ ਭਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਵਾਸਤੁਸ਼ਿਲਪ ਦੀ ਝਲਕ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। |